close
Rti Tiếng ViệtTải App RTI ngay
Mở
:::

Ep.12: Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có thật là khác với thuốc lá bình thường không?

  • 03 November, 2023

“Nếu bạn không biết hút thuốc thì đừng có tập hút, nếu bạn đang hút thuốc rồi thì hãy cai đi, còn nếu không thể cai thuốc lá thì hãy “thay đổi” - đây là khẩu hiệu mà công ty thuốc lá lớn nhất thế giới, công ty Philip Morris International Inc. hay gọi tắt là PMI đã đưa ra năm 2019, được hiểu ngầm rằng, hy vọng sẽ lôi kéo được mọi người “thay đổi” thói quen hút thuốc - từ thuốc lá bình thường đổi sang loại thuốc lá mới.

So với thuốc lá bình thường mà nói, thì thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng được coi là “sản phẩm thuốc lá mới”, là sản phẩm chủ lực của các công ty thuốc lá trong những năm gần đây. Các quốc gia trên thế giới đều đã trải qua thời kỳ bối rối về việc nên mở cửa hay kiểm soát thuốc lá. Tháng 1 năm 2023, Đài Loan cuối cùng đã sửa đổi luật, cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Và trong bài viết này, thông qua giới thiệu nguyên lý của các sản phẩm thuốc lá mới, chúng ta hãy cùng thảo luận xem tại sao lại có nhiều bằng chứng chứng minh các sản phẩm mới này gây hại cho sức khỏe không khác gì các loại thuốc lá truyền thống nhé.

Tổn thương phổi nghiêm trọng do thuốc lá điện tử

Tháng 12 năm 2020, một trường hợp bệnh nhân thuộc lứa tuổi thanh thiếu niên đã xuất hiện tại bệnh viện trực thuộc đại học y Trung Sơn, Đài Trung, khiến cho đội ngũ bác sĩ chữa trị phải đau đầu.

“Học sinh nam 15 tuổi, nằm viện do sốt, viêm phổi. Khi chụp X quang thì phát hiện có nhiều chấm nhỏ không theo quy luật, nằm rải rác trên phổi. Lúc đó, chúng tôi tưởng các triệu chứng đó là của bệnh viêm phổi thông thường, nhưng sau đó, chữa trị thế nào cũng không hiệu quả”, bác sĩ Nhan Khởi Hóa, trưởng khoa y tế gia đình và cộng đồng tại bệnh viện trực thuộc đại học y Trung Sơn, người đã nhiều năm làm việc về phòng chống tác hại của thuốc lá hồi tưởng lại.

“Chúng tôi xét nghiệm đủ các bệnh truyền nhiễm khác, thậm chí là cả bệnh AIDS mà không thấy người bệnh có biểu hiện hồi phục”, bác sĩ Nhan Khởi Hóa chia sẻ. Sau đó, do tâm lý bệnh nhân không ổn định, nên sau khi hỏi ý kiến khoa tâm lý, bệnh viện tình cờ phát hiện bệnh nhân có sử dụng thuốc lá điện tử với thời gian lên tới 4 năm, tức là bắt đầu hút từ lớp 5.

Bệnh viện trực thuộc đại học y Trung Sơn đã tham khảo vụ phổi bị tổn thương do thuốc lá điện tử tại Mỹ năm 2019 (Electronic Cigarette or Vaping Product Use Associated Lung Injury, EVALI), thử điều trị bằng steroid. Kết quả là, chưa đầy hai tuần thì bệnh nhân đã hồi phục và ra viện. Trường hợp này được ngành y tế nhận định là trường hợp đầu tiên tổn thương phổi do hút thuốc lá điện tử tại Đài Loan. Từ đó, Đài Loan xuất hiện nhiều trường hợp tổn thương phổi do thuốc lá điện tử khác, bắt đầu nhận được sự quan tâm của ngành y tế.

Tuyên bố “thuốc lá điện tử giảm thiểu tác hại đối với sức khỏe” còn vướng nhiều nghi vấn

Tuyên bố “thuốc lá điện tử giảm thiểu tác hại đối với sức khỏe” được tuyên truyền rộng rãi. Tuyên bố này bắt nguồn từ năm 2015, khi báo cáo đánh giá của Bộ Y tế Anh chỉ ra rằng, tổn thương sức khỏe do thuốc lá điện tử gây ra ít hơn so với thuốc lá truyền thống 95%.

Sau khi bản báo cáo này được công bố, nó đã làm dấy lên nghi ngờ từ các bác sĩ khác. Năm 2015, tạp chí The Lancet, một trong 4 tạp chí lớn nhất về y học đã đăng bài xã luận chỉ ra hai vấn đề tồn tại trong bản báo cáo này:

1. Không có tiêu chuẩn nhất quán để xác định những yếu tố gây tác động xấu tới sức khỏe, khiến các chuyên gia có những định nghĩa không giống nhau về mức độ nguy hiểm đối với những yếu tố khác nhau.

2. Không có tiêu chí đánh giá chính thức khi tuyển dụng chuyên gia. Điều này có nghĩa là một số ít chuyên gia không mang tính đại diện sẽ đánh giá các sản phẩm không có tiêu chuẩn nguy hiểm cụ thể, từ đó thu thập kết quả đánh giá. Bài xã luận cũng cho rằng Bộ Y tế Anh đã quá vội vàng khi sử dụng kết luận này.

Quan trọng hơn là, bài xã luận của tạp chí The Lancet đã tiết lộ thêm rằng, một trong những tác giả của tuyên ngôn giảm thiểu tác hại kia từng giữ vai trò cố vấn cho công ty thuốc lá điện tử. Không chỉ thế, người biên tập, thẩm tra báo cáo trên còn giải thích thêm rằng, nội dung báo cáo có khả năng tồn tại “mâu thuẫn lợi ích”.

Sản phẩm thuốc lá mới và thuốc lá truyền thống có khác nhau thật hay không?

Thuốc lá truyền thống dùng giấy cuộn các sợi thuốc lá đã qua xử lý, người hút đốt cháy đầu thuốc, để cho sợi thuốc lá cháy rồi hít khói thuốc vào. Sợi thuốc lá khi cháy ở nhiệt độ từ 600 tới 1.000 độ sẽ tạo ra hàng ngàn chất, trong đó có tar và nicotine được coi là hai yếu tố quan trọng nhất gây ra “những tác hại cho sức khỏe do thuốc lá”.

Thuốc lá nung nóng là thuốc lá có chứa nicotine được nghiền nhỏ, điều chế mùi vị rồi cuộn lại thành điếu thuốc không có đầu lọc, sau đó mới cho vào bút hút bằng điện. Bút hút điện không đốt cháy sợi thuốc lá, mà chỉ làm nóng tới 100 đến 350 độ, để giải phóng nicotine và các chất tạo mùi trong đó. Thuốc lá điện tử gồm phần thân là thiết bị điện tử phun khói làm nóng với mức nhiệt được kiểm soát cộng thêm phần đầu lọc. Phần đầu lọc này không chứa sợi thuốc lá mà chứa hỗn hợp chất lỏng được tạo thành từ nicotine, glycerin, propylene glycol, chất tạo mùi thơm v.v… 

Thuốc lá nung nóng và thuốc lá điện tử được coi là “sản phẩm thuốc lá mới” với quảng cáo có thể kiểm soát nhiệt độ, không chứa hắc ín để tránh việc hít phải các độc tố có trong giấy gói thuốc lá truyền thống. Nhưng trên thực tế, phần đầu lọc chứa chất lỏng của thuốc lá điện tử là một hệ thống mở, có thể cho vào đủ các loại chất lỏng khác nhau, thậm chí ở nước ngoài còn phát hiện ra người ta còn trộn lẫn cả ma túy để cho vào, không những không tránh được các tác hại của thuốc là mà còn trở thành cánh cửa dẫn dắt giới trẻ vào con đường nghiện ngập.

Những lo ngại về việc giảm thiểu các tác hại của sản phẩm thuốc lá mới - cùng tìm hiểu rõ về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá truyền thống

Các sản phẩm thuốc lá mới chỉ làm nóng chứ không đốt cháy có làm giảm các tác hại với sức khỏe so với thuốc lá truyền thống hay không?

Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đều chỉ làm nóng chứ không đốt cháy. Khói thuốc lá điện tử có nồng độ kim loại cao hơn cả thuốc lá truyền thống được cuộn bằng giấy, đồng thời khói thuốc không dễ tan trong không khí. Thuốc lá nung nóng thì có chứa các thành phần như: nicotine, hắc ín, nitrosamine, formaldehyde, acetaldehyde. Còn thuốc lá truyền thống thì chứa nicotine, hắc ín, nitrosamine, formaldehyde, thạch tín và hơn 7.000 chất hóa học khác. Đặc điểm chung của cả 3 loại thuốc lá này là đều khiến những người xung quanh hít thuốc lá thụ động và chứa chất gây ung thư. Có một cái bẫy ở đây là, tuy các sản phẩm thuốc lá mới không đốt cháy, tạo ra hiệu ứng “không hôi như thuốc lá cuốn giấy”, nhưng trên thực tế thì khói thuốc được sinh ra từ các sản phẩm thuốc lá mới vẫn chứa rất nhiều chất độc hại cũng như các chất hóa học khác.

Liệu thuốc lá điện tử không đốt các sợi thuốc lá có tốt cho sức khỏe hơn hay không?

Thuốc lá điện tử gồm phần thân là thiết bị điện tử tạo khói, và phần đầu lọc chứa dung dịch gồm glycerol (glycerin, VG), propylene, chất tạo mùi thơm, và nicotine (có loại không chứa nicotine). Thuốc lá nung nóng gồm thiết bị làm nóng điện tử và các điếu thuốc lá không có đầu lọc, trong đó các điếu thuốc lá này chứa các sợi thuốc lá và các chất tạo mùi. Thuốc lá thông thường thì gồm giấy cuốn và các sợi thuốc lá. Cái bẫy số một là: phần chất lỏng của thuốc lá điện tử đều được điều chế từ các hợp chất hóa học, nên có mùi vị và thành phần phức tạp, khiến cho các rủi ro chưa lường trước được cũng tăng cao. Cái bẫy thứ hai là: rất nhiều các loại thuốc lá điện tử vẫn được cho thêm nicotin vào, nên không thể giúp ích cho việc cai thuốc.


 

Các sản phẩm thuốc lá mới có gây nghiện hay không?

Thành phần gây nghiện chủ yếu trong các sản phẩm thuốc lá là nicotine. Đây là thành phần được tìm thấy trong lá cây thuốc lá, là thành phần hóa học chủ yếu trong thuốc lá gây ra ung thư, thuộc các hợp chất gây hưng phấn. Nếu như chỉ có 90% thuốc lá điện tử chứa nicotine, thì toàn bộ thuốc lá nung nóng và thuốc lá thông thường đều có chứa chất này, do vậy mà cả 3 loại thuốc lá này đều có khả năng gây nghiện. Cái bẫy số 1 là: rất nhiều người tưởng rằng hàm lượng nicotine trong thuốc lá điện tử không nhiều, hút nhiều cũng không sao. Nhưng thực tế thì hàm lượng nicotin có trong 30ml dung dịch thuốc lá điện tử sẽ tương đương với 11 gói thuốc lá thông thường (hay 225 điếu). Cái bẫy thứ hai là: với một số dung dịch thuốc lá điện tử không chứa nicotin thì vẫn có khả năng gây nghiện về mặt tâm lý.

Các sản phẩm thuốc lá mới ẩn chứa những nguy cơ mới nào?

Để thu hút giới trẻ, tạo ra ảo tưởng “sẽ làm giảm tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe”, nên ngoại hình và mùi vị của các sản phẩm thuốc lá mới rất đa dạng và bắt mắt. Điều này cũng khiến các thiết bị hút thuốc và những chất chứa bên trong nó trở nên phức tạp hơn, không những không giảm bớt nguy hiểm cho sức khỏe mà còn chứa nhiều nguy cơ tiềm ẩn. Nguy cơ thứ nhất là: tổn hại tới phổi (EVALI), nhằm chỉ những tổn hại mà phổi phải chịu đựng do thuốc lá điện tử. Nguy cơ thứ hai là: bệnh phổi bỏng ngô, các hợp chất ma túy được trộn lẫn trong dung dịch thuốc lá điện tử dẫn đến căn bệnh phổi bỏng ngô, hay viêm tiểu phế quản tắc nghẽn. Nguy cơ thứ ba là: dễ cháy nổ các thiết bị hút thuốc, khiến người sử dụng có khả năng bị mù. Nguy cơ thứ tư là: thiết bị làm nóng dễ tạo ra khí độc, khi thiết bị hút thuốc được làm nóng tới 90 độ thì sẽ tạo ra chất khí formaldehyde (một hóa chất độc hại có khả năng gây ung thư, thường được sử dụng trong chế tạo vật liệu xây dựng). Nguy cơ thứ năm là: thiết bị hút có khả năng trở thành công cụ chứa các chất ma túy khác. Do thành phần của các sản phẩm thuốc lá mới rất phức tạp nên dễ trở thành thiết bị chứa các chất ma túy khác.

Làm thế nào để tránh được những cái bẫy được giăng ra?

“Các sản phẩm thuốc lá mới đỡ gây hại cho sức khỏe hơn so với thuốc lá thông thường”, đây là ấn tượng mà các công ty thuốc lá nỗ lực tạo ra, thậm chí còn tuyên truyền các sản phẩm này không chứa nicotine, không gây nghiện. Các hot blogger cũng tiến hành một số thí nghiệm khoa học để chứng minh sự khác biệt giữa thuốc lá điện tử và thuốc lá thông thường. Những điều này không tiết lộ các thông tin hoàn chỉnh mà khiến người dùng từng bước rơi vào cái bẫy của thuốc lá.

Cái bẫy thứ nhất: nghiện từ lúc nào không hay

“Nguy cơ bị một viên đạn bắn vào người có thấp hơn bị bốn viên đạn bắn vào người hay không?”, ông Lại Chí Quan, phó giám đốc bệnh viện Luodong St. Mary, người đã có thời gian dài tham gia công tác phòng chống tác hại của thuốc lá cho biết, các công ty thuốc lá so sánh thuốc lá truyền thống và các sản phẩm thuốc lá mới, nói rằng các sản phẩm mới này có nồng độ thấp. Nhưng nếu tính đến yếu tố hành vi, thì nguy cơ từ những sản phẩm mới đối với sức khỏe lại cao hơn, bởi giới trẻ sẽ cho rằng nồng độ thấp nên càng hút càng nhiều, càng dễ nghiện, rủi ro càng lớn.

Ví dụ như những nghi ngại về tác hại của khói thuốc từ thuốc lá điện tử chủ yếu là do các thành phần phức tạp chưa rõ tên của nó. Bởi vì dung dịch thuốc lá điện tử có thể được trộn lẫn các hợp chất khác vào khiến cho thành phần của nó càng thêm phức tạp, dẫn đến việc khó có thể biết được rút cuộc đã hít vào người bao nhiêu thành phần độc hại.

Ngoài ra, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng rất tiện dụng, nhét cây vape thời trang, mới lạ vào trong túi quần, thích hút lúc nào là có thể lấy ra hút lúc đấy, vô hình chung sẽ khiến người sử dụng càng hút càng nhiều, càng dễ nghiện.

Giáo sư Hoàng Cửu Mỹ nghiên cứu về điều dưỡng lâm sàng thuộc khoa điều dưỡng trường đại học giao thông Dương Minh, có kinh nghiệm làm việc về việc phòng chống tác hại của thuốc lá trong nhà trường có chia sẻ, giới trẻ cho rằng bản thân có quyền lựa chọn và có khả năng kiểm soát, “tôi không hút thuốc ở nhà cũng như ở trường, chỉ có cuối tuần đi chơi với bạn mới hút”, nhưng thực ra, chất nicotine gây nghiện cũng giống như việc lấy nước ấm để nấu ếch vậy, đến cuối cùng thì cũng sẽ mất kiểm soát. Hành vi nghiện hút thuốc lá được hình thành một cách vô thức, cho dù biết việc này sẽ gây ra hậu quả không tốt cho sức khỏe nhưng vẫn lặp đi lặp lại không ngừng.

Cái bẫy thứ hai: các video trên mạng gây hiểu lầm

Giới trẻ thường bị các bộ phim, hay các video trong và ngoài nước ở trên mạng thu hút. Trong video, các YouTuber cầm sản phẩm thuốc lá mới với bao bì thời trang, nhìn giống như các thiết bị điện tử, tạo cảm giác vui vẻ, thích thú, những video kiểu này chỉ cần up lên là sẽ có lượng view rất lớn.

Những nội dung này khiến giới trẻ hạ thấp cảnh giác. Còn nhà sáng tạo thì có khi chỉ vì muốn câu view, nhưng trên thực tế lại gây ra những hậu quả như: không chỉ chính bản thân mình nghiện hút thuốc mà còn khiến những người khác dấn thân vào rồi nghiện. Chính vì vậy mà các em học sinh cần phải tra cứu thông tin thông qua nhiều kênh khác nhau như nhà trường, bác sĩ, internet, gia đình v.v…, bồi dưỡng khả năng phán đoán của bản thân, phân biệt các thông tin trên mạng thì mới không bị sa vào bẫy.

Cái bẫy thứ ba: bạn chính là người được chào mời

Các sản phẩm thuốc lá mới không giống như thuốc lá truyền thống, chủng loại nhiều, mùi vị thơm mát, đến những ngày lễ như Noel, Valentine hay Halloween cũng có những mùi vị hoặc bao bì phù hợp, đồng thời được nhấn mạnh là không gây hại cho sức khỏe như thuốc lá truyền thống, cố tình tạo ra ấn tượng “bật lửa hút thuốc rất quê, dùng thuốc lá điện tử mới thời thượng”.

Cô Long Chi Ninh, giáo viên trường trung học Gi-Sui thành phố Tân Bắc, người luôn thúc đẩy việc phòng chống tác hại của thuốc lá với sức khỏe trong nhà trường cho rằng, đại đa số những người nghiện thuốc lâu năm, hoặc những người muốn cai thuốc sẽ không dùng sản phẩm thuốc lá mới để thay thế, mà những nội dung quảng cáo này sẽ hướng tới mục tiêu là giới trẻ.

“Các em là đối tượng được chào mời, bọn họ cố tình giăng bẫy để chờ các em lọt lưới”, giáo sư Hoàng Cửu Mỹ nói, đừng tưởng rằng bản thân có quyền lựa chọn và có khả năng kiểm soát, một khi đã tin và đã nghiện là sẽ bị “trói buộc”, chính thức sa vào cái bẫy của thuốc lá.


 



 

 

Phát thanh viên

Phản hồi liên quan