close
Rti Tiếng ViệtTải App RTI ngay
Mở
:::

Ep.18: Thực vật có thể dự báo ô nhiễm không khí và động đất hay không?

  • 05 February, 2024
Báo tuổi teen

Khi chất lượng không khí ở mức báo động hoặc khi xảy ra động đất, Cục Khí tượng Trung ương sẽ phát đi thông báo “Cảnh báo cấp quốc gia” tới điện thoại của từng người dân, nhưng bạn có biết, các loài thực vật cũng có khả năng “dự đoán” tương tự đó. Chúng không chỉ có thể dự đoán về mức độ ô nhiễm không khí mà thậm chí, còn có khả năng “làm sạch không khí” nữa cơ.

“Những loài thực vật có khả năng dự báo” về mức độ ô nhiễm không khí

Phòng thí nghiệm về thuốc và chất độc thuộc Ủy ban Nông nghiệp từng làm một nghiên cứu và phát hiện cây keo có khả năng phát hiện ô nhiễm không khí.

Cây keo vốn có nguồn gốc từ bán đảo Hằng Xuân, sau dần phổ biến thành loại cây thường được trồng ở những khu vực có độ cao thấp so với mực nước biển tại Đài Loan. Những năm 1970 đến 1980, khi các lò gạch, lò gốm sứ phát triển mạnh mẽ tại Đài Loan, phòng thí nghiệm đã phát hiện, khi đốt lò gạch sẽ thải ra khói bụi có chứa florua khiến các cây keo được trồng gần đó có hiện tượng chết héo, lá rụng không theo quy tắc. Kiểm tra thì phát hiện lá cây bị rụng xuống có chứa hàm lượng florua rất cao. Tương tự, với lá cây dong cũng xuất hiện hiện tượng này.

Đây là do bề mặt lá của các loài thực vật có nhiều lỗ chứa không khí, khi cây tiến hành quang hợp hay bốc hơi nước để giảm nhiệt thì sẽ  trao đổi không khí cũng như nước với môi trường bên ngoài qua những lỗ chứa này. Tuy nhiên, ion florua khó hòa tan khi kết hợp với canxi hoặc axit silicic, cho nên sau khi được cây hấp thụ sẽ tích tụ ở đầu lá, gây héo lá. Những loại cây có thể phản ứng nhanh với ô nhiễm này được các nhà khoa học gọi là “những loài thực vật có khả năng dự báo”.

Các loài thực vật khác như là cây thuốc lá, do rất nhạy cảm với ozone, nên một khi vượt quá ngưỡng chịu đựng thì lá cây thuốc lá sẽ xuất hiện những vết đốm. Giáo sư Tôn Nham Chương khoa Vi sinh học và các loại bệnh của thực vật, trực thuộc trường đại học Đài Loan đã phát hiện một khu vực lớn ở Đài Bắc và Đài Trung xảy ra hiện tượng cây thuốc lá bị đốm do ảnh hưởng của ozone.

Ngoài việc theo dõi mức độ ô nhiễm không khí, các loài thực vật còn có thể giúp con người hấp thụ những chất ô nhiễm có hại. Ví dụ, cây keo và cây xoan có hiệu quả nhất trong việc ngăn chặn các oxit nitơ, trong khi bồ hòn và cây đậu dầu là những công thần trong việc ngăn chặn sulfur dioxide.

“Những loài thực vật có khả năng giám sát” có thể chịu đựng cả thế giới

Trên thế giới có những loài thực vật có khả năng dự báo thì cũng có những loài thực vật âm thầm chịu đựng, ví dụ cây xuyến chi - một loại cây dại có nguồn gốc ngoại lai, hiện đang phân bố rộng rãi ở Đài Loan có khả năng chịu đựng ô nhiễm flo cao. Với các loài thực vật nhạy cảm như hoa dơn, chỉ cần nồng độ flor trong không khí đạt mức 1ppb là sẽ xuất hiện các triệu chứng nhiễm độc, còn bản thân lá cây đơn thì tổng lượng flo tối đa có thể chịu đựng được là 20-30ppm. Nhưng đối với cây xuyến chi, dù phải chịu lượng flo có nồng độ 1000ppm thì cây cũng không hề có biểu hiện gì.

Bên cạnh cây xuyến chi, những loài thực vật có khả năng chịu đựng ô nhiễm tốt còn có rau chân vịt, cây cam chanh, cây chè v.v… Những loài cây này được gọi là “những loài thực vật có khả năng giám sát”. Khi các loại thực vật khác rụng hết lá, thì các loài cây này vẫn đứng vững không hề lay chuyển. Nếu định kỳ tiến hành phân tích nồng độ flo trong lá của chúng, thì chúng ta có thể biết được chất ô nhiễm này đã tồn tại bao lâu, phân bố ở những chỗ nào, có xu hướng mở rộng phạm vi hay không.

Ppb và ppm là gì?

Ppb và ppm là đơn vị đo nồng độ, 1 ppb là viết tắt của 1/1 tỷ (Part Per Billion), 1ppm là viết tắt của 1/1 triệu (Part Per Million). Chúng ta không chỉ bắt gặp hai đơn vị đo này khi miêu tả chất lượng không khí, mà còn dùng chúng làm đơn vị tính toán nếu như trong thực phẩm có chứa kim loại nặng, thuốc trừ sâu, thuốc dành cho động vật hay là những chất vi lượng khác.

Không ngờ cây keo lại có thể dự báo động đất?

Ngoài giám sát mức độ ô nhiễm không khí, cây keo còn có khả năng “dự đoán” động đất. Trước đây, khi khoa học công nghệ chưa tiến bộ như bây giờ, cây keo là công cụ báo động quan trọng để những công nhân khai thác mỏ có thể thoát hiểm khi gặp động đất hay sập hầm.

Gỗ cây keo rất mịn, lại vô cùng cứng, nên trong thời kỳ đầu, khi Đài Loan còn khai thác quặng, sợ nhất là đường hầm trong mỏ “sập trần”, tức lớp đá bên trên bị sụp, rơi xuống, bởi vậy mà những cây keo mọc đầy đường đã trở thành những cây cột chống vô cùng vững chãi trong các hầm mỏ.

Do gỗ keo rất cứng, khi sập hầm còn có thể chống đỡ được thêm một thời gian ngắn, cho nên khi cột gỗ keo phát ra những tiếng “rắc rắc”, thì tiếng động này như tiếng chuông cảnh báo công nhân mau thoát thân. Bởi vậy mà những người công nhân khai thác mỏ thường truyền tai nhau câu tục ngữ: “Nếu nghe thấy tiếng cây keo, muốn sống thì chạy cho nhanh”. Hóa ra, cây keo lại còn có thể dự báo động đất?
 

Thu Hà

Phát thanh viên

Phản hồi liên quan